Denken in potjes

Als het om geld gaat denken we in potjes. Bijvoorbeeld door een strikte scheiding te hanteren tussen energiekosten, autokosten en boodschappengeld. De inhoud van die potjes is niet vergelijkbaar en ook niet zomaar overdraagbaar. Dat beïnvloedt je beslissingen en kan tot financieel onlogische keuzes leiden. Bijvoorbeeld:  

• Je vindt dat het potje voor benzinekosten teveel wordt belast (omdat er energiezuiniger auto’s op de markt zijn gekomen), en daarom koop je een zuiniger auto. Dat dat een aanslag doet op je spaargeld en je voor de investering misschien wel 1000 keer dat extra bedrag kunt tanken, neem je niet mee in je beslissing. Het gaat om twee verschillende potjes.

 

• Je spaart maandelijks een bedrag op een spaarrekening (met een lage rente) en tegelijkertijd betaal je over een doorlopend krediet een hoge rente. Dat is economisch gezien niet verstandig; het komt voort uit potjesdenken.

De valkuilen van onbewuste denkprocessen

Denk je dat jij zulke domme keuzes niet maakt? We doen het allemaal, in min of meerdere mate. Dat denken in potjes heet mental accounting en het vindt onwillekeurig plaats. Het blijft zelfs niet tot je privé financiën beperkt. Ook zakelijk ben je slachtoffer van onbewuste denkprocessen over geld:  

• Eigenbelang voor bedrijfsbelang

Soms zit je je bedrijf in de weg. Bij besluitvorming over geldzaken waardeer je investeringen die het bedrijf in het algemeen ten goede komen, lager dan wanneer ze jou ten goede komen. Bijvoorbeeld als je moet kiezen tussen:  

• een investering in een bedrijfsmiddel dat jou een status van innovatief ondernemer verschaft of
• het aannemen van extra personeel.

 

• Aversie tegen schulden

Stel dat je voor de keuze staat om in een bedrijfsmiddel te investeren. Als je als DGA nauw betrokken bent bij de financiële huishouding van je bedrijf, zul je deze bij voorkeur vooraf uit eigen middelen betalen. Kan dat niet zakelijk, dan wellicht privé. Een (bank)schuld hiervoor aangaan vinden we onaantrekkelijk.We zijn ‘schuld-mijdend’. We houden er niet van om tijdens het gebruiksgenot steeds herinnerd te worden aan de financiële pijn die zich manifesteert in rente en aflossing. Die pijn zijn we het liefst direct kwijt. Om die reden vinden we leasen vaak ook geen optie. Economisch gezien is het maar de vraag of dat verstandig is. De rente is laag, maar ook bij oplopende rente kan het verstandig zijn werkkapitaal vrij te houden voor toekomstige groei. Het leasen van een bedrijfsmiddel heeft daarnaast het voordeel dat het niet ten koste gaat van het onderpand voor eventuele toekomstige leningen.  

• Tijd is geen geld

Je geeft tijd veel makkelijker uit dan geld. Ook als de tijd, in personeelskosten, een stuk hogere waarde vertegenwoordigt dan het geld. Je laat gerust iemand wekelijks urenlang prutsen aan een handmatig systeem terwijl het veel goedkoper is om daarvoor dure programmatuur aan te schaffen. Je eigen tijd vind je nog minder waard. Die waardeer je lager dan de tijd van een ander. Dat is de reden dat zoveel ondernemers hun tijd besteden aan taken die veel beter en goedkoper door werknemers zou kunnen worden gedaan.